2.3.3 Databank van de inventaris bouwkundig erfgoed

In het midden van de jaren 1990 nam de toenmalige Afdeling Monumenten en Landschappen van de Vlaamse Gemeenschap het initiatief om de inventarisgegevens uit de reeks Bouwen door de Eeuwen heen te ontsluiten via een databank, die via de website publiek toegankelijk moest worden. De databank zou een identieke weergave vormen van de publicatiereeks: de teksten werden exhaustief ingescand. De gemeente-inleidingen en opgenomen ensembles werden in de databank “Cultuurhistorische ensembles” ondergebracht, de straatinleiding in een tweede databank “Straten” en ten slotte de apart opgenomen gebouwen in een derde databank “Gebouwen”.

De inventarisatie van bouwkundig erfgoed wordt vanaf 2003 één van de kerntaken van het nieuw opgerichte Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed (VIOE). In samenspraak met het agentschap R-O, werkt het VIOE aan het beheer en de optimalisatie van de databank terwijl R-O de geografische inventarisatie in Oost- en West-Vlaanderen afwerkt.

1 Knelpunten van de inventarisdatabank

De databank bevat alle gegevens van de publicatiereeks Bouwen door de Eeuwen heen in Vlaanderen. De belangrijkste kwaliteit van deze databank is de toegankelijkheid via internet. Op dit moment staat de databank op de website van het VIOE. In de databank wordt voor elk gebouw een veld met adresgegevens en een tekst- en een fotoveld voorzien.

Een meerwaarde aan de databankstructuur is dat er gemakkelijk gezocht kan worden via het zoekformulier. Dit is geografisch opgevat en bevat tevens de mogelijkheid om een vrije zoekterm in te vullen, dat in alle beschikbare teksten zal gezocht worden. Knelpunten hierbij zijn de sterk verouderde adresgegevens en het ontbreken van de mogelijkheid om typologisch te zoeken. Het probleem van de verouderde adressen wordt op dit moment opgelost door een grootschalig actualisatieproject van alle adres- en statusgegevens (gesloopt/bewaard). Deze actualisatie is een vereiste om de officiële vaststelling van de inventaris mogelijk te maken, zodat deze effectief als beleidsinstrument kan worden gebruikt. Dit is onder meer noodzakelijk om de uitvoering mogelijk te maken van een aantal bepalingen in de wetgeving van het beleidsdomein ruimtelijke planning.

Tegelijkertijd wordt door het VIOE intensief gewerkt aan de opmaak van thematisch-typologische zoekmogelijkheden. Er worden drie thesauri gekoppeld aan alle inventarisitems: een typologische thesaurus, een thesaurus met bouwstijlen en een thesaurus met bouwperiodes. Daarnaast is er een zoeklijst met architectennamen. Deze informatie zal pas te consulteren zijn begin 2009, wanneer de vernieuwde databank wordt gelanceerd.

Een direct gevolg van het letterlijk inscannen van de teksten uit de boeken is de beperkte leesbaarheid in de databank van sommige bibliografische nota's die bij de gebouwen horen.
In de boekdelen werd gewerkt met de verwijzing "o.c.", voor de al eerder genoemde werken. Omdat alle teksten in de databank uit hun boekverband zijn gerukt, kan de databankgebruiker niet te weten komen over welk boek het gaat. Dit zal in 2009 handmatig opgelost worden door inventarismedewerkers van het VIOE.

Bij elke tekst in de databank werd een fotoveld voorzien. Tot nog toe zijn er echter zeer weinig foto's voorzien op de databank. Vanaf 2000 worden voor de inventarissen van West-Vlaanderen, die in gemeentebundels uitgegeven worden, digitale foto's geleverd. Dit geldt ook voor de vier opnieuw geïnventariseerde Vlaams-Brabantse gemeenten. In het kader van de actualisatie begon het VIOE met een inhaalbeweging: op die manier kon de volledige provincie Vlaams-Brabant al van foto's worden voorzien (dit was een lacune in de boekenreeks). Ook het historische centrum van Antwerpen kreeg fotomateriaal. Ondertussen zijn digitale foto's van een deel van Mechelen, een deel van de fusie van Antwerpen en een deel van Gent gemaakt. Wij kregen voor Nevele ook een groot pakket fotomateriaal van de vzw Wende. Al die foto's zullen in 2009 in de nieuwe databankstructuur gekoppeld worden.

In de boeken van Bouwen door de Eeuwen heen in Vlaanderen werd beschermd erfgoed telkens met een asterix aangeduid. Deze aanduiding werd in de databank jammer genoeg niet voorzien. Het VIOE werkt momenteel wel aan de volledige synchronisatie tussen de databank van de beschermingen en van de inventaris: bij elk item in de inventaris wordt opgezocht in welk beschermingsdossier het eventueel vervat is. Beschermde monumenten die niet in de inventaris zijn opgenomen, worden aan de databank toegevoegd. Dit is onder meer het geval voor recente architectuur of voor eind-19de-eeuwse gebouwen in Vlaams-Brabant. Dit is meteen de eerste realisatie binnen het project om de inventarisdatabank te linken met externe databanken.

2 GIS-laag inventaris bouwkundig erfgoed in functie van beleid niet-beschermd bouwkundig erfgoed

Alle gebouwen in de inventarisdatabank worden gegeorefereerd op een aparte GIS-puntenlaag. Er werd gekozen voor een puntenlaag (en niet voor polygonen), omdat het niet haalbaar is om voor 70.000 gebouwen de precieze afbakening op te zoeken en in te tekenen. In de attributentabel wordt het unieke objectidentificatienummer uit de databank GIS-laag gebruikt, aangevuld met de naam van het object en de verwijzing naar het adres-ID in de Melanie GIS-databank. De Melanie GIS-databank is intern in het VIOE ontwikkeld om zoveel mogelijk geactualiseerde adressen via CRAB automatisch in te tekenen op de GIS-laag. Gebouwen met een onvolledig adres (bijv. zonder huisnummer, denk aan kerken) worden manueel ingetekend.
Belangrijk aan deze GIS-laag is dat de informatie visueel op kaart wordt weergeven, wat ideaal is voor gebruik van het materiaal in het kader van het ruimtelijke ordeningbeleid dat onroerend erfgoed integreert. De beschikbare informatie van deze GIS-laag in opbouw kan op aanvraag verkregen worden bij het VIOE en zal na afwerking van de laag via de nieuwe portaalsite beschikbaar worden gesteld.